Veilig lossen van tankwagens met gevaarlijke stoffen

Door de voorschriften van het ADR zijn incidenten bij het vervoer van gevaarlijke stoffen gelukkig uitzonderingen. Ook leidt niet elk incident of voorval direct tot een gevaarlijke situatie. Toch zijn er activiteiten waarbij de kans misschien klein is, maar de mogelijke gevolgen groot kunnen zijn. Een voorbeeld daarvan is het lossen van tankwagens met gevaarlijke stoffen. Dit is een activiteit die bij meerdere van mijn klanten voorkomt en die ik als risicovol inschat. Niet omdat het dagelijks misgaat, maar omdat een fout grote consequenties kan hebben. Een bekend voorbeeld is het incident bij het lossen van een tankwagen in Borculo op 4 juli 2025. Dit incident laat goed zien dat een fout bij het lossen van een tankwagen grote gevolgen kan hebben. Zie ook de film en de voorlopige bevindingen over dit incident.

Wie is verantwoordelijk bij het lossen?

In de praktijk leeft nog regelmatig het beeld dat vooral de chauffeur verantwoordelijk is voor het lossen van tankwagens met gevaarlijke stoffen. Dat beeld is echter niet volledig. Natuurlijk heeft de chauffeur een belangrijke rol. Hij of zij kent de tankwagen en de lading. Maar het ontvangende bedrijf / de eigenaar van de installatie heeft veelal de verantwoordelijkheid van losser. Juist het ontvangende bedrijf bepaalt waar de tankwagen wordt toegelaten, bij welke tank wordt gelost, wie toezicht houdt en welke controles vooraf worden uitgevoerd. Het veilig lossen begint daarom niet pas bij het aankoppelen van de losslang, maar al veel eerder.

Veilig lossen van tankwagens met gevaarlijke stoffen

Bewustwording en functiespecifieke training

Een belangrijke stap om de risico’s bij het lossen te verkleinen is het creëren van bewustwording. Medewerkers moeten weten welke risico’s er zijn en wat hun eigen rol is. Dat geldt niet alleen voor de losoperator, maar bijvoorbeeld ook voor medewerkers bij de portier, weegbrug of logistieke planning. Een functiespecifieke training voor het lossen van tankwagens kan hiervoor een goede basis leggen. In zo’n training kan onder andere aandacht worden besteed aan:

• de risico’s van de stoffen die worden gelost;
• de rolverdeling tussen chauffeur en ontvangend bedrijf;
• de controle van documenten, UN-nummers en productnamen;
• het herkennen van afwijkingen;
• het veilig aansluiten en loskoppelen;
• persoonlijke beschermingsmiddelen;
• en wat te doen bij lekkage, morsing of een andere afwijkende situatie.

Idealiter bestaat een dergelijke training niet alleen uit theorie. Juist bij dit onderwerp werkt het goed om ook buiten te kijken bij een tankwagen en de losplaats. In afstemming met de vervoerder kan de chauffeur in de praktijk toelichten hoe de tankwagen is opgebouwd, waar de aansluitingen zitten en welke aandachtspunten er zijn bij het lossen. Daarmee wordt het veel concreter voor de medewerkers die in de praktijk bij het lossen betrokken zijn.

Uitleg lossen tankwagens, n.b. tankwagen leeg en gereinigd.

Werkinstructies en checklists

Naast training is het belangrijk om het lossen gestandaardiseerd uit te voeren. Niet iedere keer op basis van ervaring ‘zo doen we dit al jaren’ of gewoonte, maar volgens een duidelijke werkwijze. Een werkinstructie of checklist kan daarbij helpen en is vanuit onder andere de ARIE en het ADR een verplichting. Denk bijvoorbeeld aan het uitvoeren van controles zoals:

• klopt de levering met de bestelling of planning;
• staat de tankwagen op de juiste losplaats;
• komt de stofnaam overeen met de tank waarin gelost wordt;
• klopt het UN-nummer of andere identificatie;
• is de juiste opslagtank opgelijnd;
• zijn de losslangen geschikt, onbeschadigd en gekeurd;
• zijn pakkingen aanwezig en in goede staat;
• zijn de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar;
• is duidelijk wie toezicht houdt tijdens het lossen;
• en is afgesproken wat er moet gebeuren bij een afwijking.

Belangrijk is dat zo’n checklist niet alleen een papieren verplichting wordt. De waarde zit juist in het samen doorlopen van de controles. Bijvoorbeeld door de chauffeur, de losoperator en waar nodig de portier of weegbrugmedewerker. Een vier of soms zelfs zes ogen-principe bij kritische stappen, zoals het controleren van de stof en de juiste tank, kan daarbij een verstandige maatregel zijn. In de praktijk ontstaan risico’s vaak niet doordat alles volgens de normale werkwijze verloopt, maar juist door afwijkingen. Juist dit soort situaties vragen om alertheid. Bijvoorbeeld als de chauffeur op een ander tijdstip komt dan gepland. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is dat niet altijd vanzelfsprekend.

Conclusie

Ook het lossen van tankwagens met gevaarlijke stoffen is een activiteit met een kleine kans op incidenten, maar wel met mogelijk grote gevolgen. Het veilig lossen van tankwagens met gevaarlijke stoffen vraagt daarom om meer dan alleen vertrouwen op ervaring of op de chauffeur. Een combinatie van bewustwording, functiespecifieke training, duidelijke werkinstructies en praktische checklists kan de kans op fouten aanzienlijk verkleinen. Daarbij is samenwerking tussen chauffeur, losoperator, portier en weegbrug van groot belang. Ontvangt uw organisatie gevaarlijke stoffen in tankwagens? Dan is het verstandig om kritisch te kijken naar de bestaande werkwijzen. Hierbij kan ik helpen, bijvoorbeeld met een praktische beoordeling van de losprocedure of een functiespecifieke training voor medewerkers die bij het lossen betrokken zijn.